• slide
  • slide
  • slide
  • slide
  • slide
  • slide
  • slide

 

 

 

Vereniging Buurttheater Mariaberg (BTM)

2015/2016

Stand van zaken en vooruitblik

31 mei 2015

 

 

Na jaren van noeste arbeid en grote successen is het Community Art project ‘Buurttheater Mariaberg’  zelfstandig geworden. Op 16 maart 2015 werd de Vereniging BTM opgericht. Op 17 mei 2015 vond de eerste Algemene Leden Vergadering plaats. Spelers en leden van de productiegroep, allen buurtbewoners,  bepaalden daarin de koers van het BTM.

Het seizoen 2014/2015 stond in het teken van het productieproces dat leidde tot de opmerkelijke voorstelling La Gran Esperanza (samen met Opéra Comique Maastricht), tot terugspeeltheater sessies en vele sociale activiteiten in de buurt en daarbuiten. De voorbereidingen voor een derde eigen productie en “BTM op Maat” zijn in gang gezet.

In deze notitie kijken we terug, vatten de stand van zaken samen en blikken vooruit.

 

* Wat is BTM ?

 

BTM is in Maastricht dé pionier op het gebied van persoonlijk documentair theater. Deze ‘Community Art’ theatergroep onderscheidt zich door vrijwel uitsluitend voorstellingen te brengen die gemaakt worden op basis van verhalen van de deelnemers zelf, de leden van de Vereniging BTM. En dat zijn verhalen ‘uit het leven gegrepen’.

Zij stellen sociaal maatschappelijke thema’s en persoonlijke problematiek aan de orde. Daarmee bepalen zij de inhoud van de producties. Zowel het spel (de spelersgroep) als de vormgeving (productiegroep). Productieproces en de eindvoorstellingen worden geleid door een regiegroep, bestaande uit een professionele welzijnswerker, een professionele theatermaker/regisseur) en een team van jonge theatervormgevers. De organisatie rondom de voorstellingen ligt in handen van de leden van het buurttheater en overige buurtbewoners. Wanneer nodig en mogelijk vult een professionele dramatherapeut aan.

BTM is in 2009 onder leiding van jeugd- en jongerenwerkster Gina Mingels opgericht, oorspronkelijk als onderdeel van het zogenaamde ‘JOIN-project’.  Dit project, een gemeentelijk initiatief, stelde zich ten doel jong en oud samen te laten werken, onder andere om de leefbaarheid in de buurt te verbeteren. Na afloop van het succesvolle project in 2011 heeft het BTM de opvolgende jaren met succes deze taak doorontwikkeld. Kanszoekende jongeren en oudere bewoners uit de wijk nemen daarin het voortouw, nu als formele vereniging.

 

* De werkwijze van BTM

 

Samengevat komt een voorstelling als volgt tot stand:

De deelnemers uit de spelersgroep krijgen in de eerste periode elementaire acteertrainingen (spelimprovisaties) op een manier die aansluit bij hun eigen leefwereld èn hen uitdaagt om speltechnieken te leren begrijpen en in te zetten om zo gewend te raken aan theatrale werkelijkheden.

Tegelijkertijd starten de welzijnswerker en theatermaker als regiegroep een onderzoeksproces en verzamelen zij materiaal. Zij bespreken mogelijke thema’s voor een voorstelling met de groep. Persoonlijke en vaak intieme groepsgesprekken die daaruit voortkomen worden

verdiept in individuele interviews. Ook worden interviews met buurtbewoners en andere betrokkenen, (dus) niet-leden gehouden. Alle interviews en gesprekken worden uitgeschreven en bewerkt tot theaterteksten. De regiegroep gaat daarna ‘editen’: de geschreven teksten worden bewerkt tot dialogen en monologen en uiteindelijk tot een theaterscript. De deelnemers hebben gedurende dit proces voortdurend inspraak in de totstandkoming van het uiteindelijke script. Dan pas wordt ook over de naam van de productie beslist.

Tijdens de ‘schrijf- & edit’ weken krijgen de deelnemers improvisatie opdrachten die moeten leiden tot groepsscènes die in de voorstelling worden gebruikt. Wanneer de tekst klaar is begint het repetitie proces. Parallel aan deze fase brengen de spelers en de leden van de productiegroep ook ideeën in voor het concept van de theatervormgeving. Buurtbewoners worden ingeschakeld om onder leiding van professionele theatervormgevers het toneelbeeld te realiseren. Dit is een uit artistiek oogpunt gelaagd proces. Het leidt automatisch tot decors die niet het geijkte dorpsplein e.d. voorstellen. Ook de kostuums onderscheiden zich door niet uitsluitend clichés te willen vormgeven.

 

Na afloop van een voorstelling:

Na afloop van een voorstelling worden de thematieken die zijn verbeeld onder leiding van een van de professionals besproken met het publiek. Hun beleving van de voorstelling wordt actief met elkaar gedeeld.

Wanneer de speelperiode voorbij is, een enerverende periode, wordt verder ruimte gemaakt voor andere vormen van spel en improvisatie. Zo worden er bijvoorbeeld onder leiding van een dramatherapeut zogenaamde ‘Masterclasses’ gegeven. De deelnemers worden naar aanleiding van deze workshops als acteurs ingezet voor sociaal maatschappelijke themabijeenkomsten in de buurt(en) en leveren het zogenaamde 'terugspeel theater'. De dramatherapeut monitort tevens de ontwikkelingen binnen de groep en van de individuele deelnemer gedurende deze periode.

Ook hier geldt weer dat een productie niet ‘af’ is na de laatste voorstelling, maar dat de thematiek verder gedeeld wordt met mede-wijkbewoners. Ook met hen die de voorstelling niet bij konden wonen.

Werkwijze, producties en thematiek worden verder gepresenteerd aan een groter en ander publiek, bijvoorbeeld door het spelen van delen uit producties, een panelgesprek, interviews, workshops, lezingen. Een programma daarvoor wordt ontwikkeld in overleg met de opdrachtgever: buurten, bewonersgroepen, vrijwilligers, gemeentes, professionals, scholen, opleidingen. Op buurt-, stedelijk, provinciaal en (inter)nationaal niveau. Dit ‘BTM op Maat’ vraagt om een verdere doorontwikkeling.

 

* Resultaten en effecten

 

Het sociale proces, het artistiek concept, het repetitieproces, de zorg voor de deelnemers en de vormgeving van een voorstelling zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dankzij de samenwerking met geëngageerde professionals zijn die van hoge kwaliteit.

 

Het proces:

Sociale inclusie wordt niet alleen gerealiseerd in het onderzoeks- en repetitieproces, maar ook door het ondernemen van gezamenlijke culturele en sociaal maatschappelijke activiteiten, door buurtwerk, training en deskundigheidsbevordering.

 

De voorstellingen:

Thema's zoals 'het zoeken van kansen', huiselijk geweld, onderdrukking, relatieproblemen, drankmisbruik, gevangenschap, familie, gezamenlijkheid, school, ouderdom, eenzaamheid, tradities en kindermisbruik, worden in rap tempo, op wrange, absurde en soms gewaagde manier aan het publiek geserveerd.

De producties werden mogelijk gemaakt door de vrijwillige inzet van veel buurtbewoners, door samenwerking met en/of ondersteuning en/of met financiële bijdragen van Trajekt, de gemeente Maastricht, Kumulus (Centrum voor Kunsteducatie Maastricht, afdeling Kaleidoscoop/Kunstketel), KenVak Hogeschool Zuyd (dramatherapie), Opéra Comique Maastricht, Conservatorium Maastricht, Opera Zuid en het Buurtplatform Mariaberg.

Maar er was meer. In 2013/2014 nam het BTM actief deel aan het project “Vaktherapie in het Jongerenwerk” van de Hogeschool Zuyd. Het onderzoek van Zuyd toonde aan dat, onder goede voorwaarden de inzet van dramatherapeuten positieve effecten heeft op de groep, de individuele spelers en de buurt (www.kenvak.nl). De samenwerking met professionals uit deze zorgsector wordt voortgezet onder de titel ‘Crossovers in Community Arts’.

In maart 2014 werd BTM geselecteerd om haar stuk “Drei, twie, ein … veuls diech al get?” te komen spelen op het gerenommeerde International Community Arts Festival (ICAF) in Rotterdam. De voorstelling werd door bezoekers en directie als een van de paradepaardjes van het festival beschouwd (www.icafrotterdam.com).

BTM verzorgde daarnaast een aantal workshops, leverde een bijdrage aan conferenties en een aantal spelers trad op in lokale films en videoprodukties. Onder andere “Oonder Drök” en “Bianca in de buurt”.

 

De  effecten: 

-  het uitbreiden van persoonlijke, professionele en maatschappelijke netwerken van de

    deelnemers

-  het leren en accepteren van ‘elkaar opvoeden’: jong en oud, sterk en zwak

-  tijdens het repetitieproces leren bespreekbaar maken van gevoelige thema’s

-  het ontwikkelen van het vermogen tot samenwerken en van sociale vaardigheden

-  het maken van  montage voorstellingen waarin de speler een kans krijgt te laten zien

-  wat hem/haar waarachtig beweegt, waardoor het publiek de kans krijgt zichzelf te

    herkennen in de thematiek en problematiek

-  de deelnemers hebben legio acteervaardigheden ontwikkeld en succeservaringen op

   een nieuw terrein opgedaan en daarin zelfvertrouwen opgebouwd

-  talentontwikkeling van deelnemers op andere gebieden dan theater

-  deelnemers krijgen inzicht in de artistieke en logistieke ‘machinerie’ van het

-  theater,en voor hen tot dan toe onbekende (en dus onbeminde!) wereld

-  de voorstellingen zijn gemaakt voor een breed publiek, waarvan de harde kern

    bestaat uit buurtgenoten - de buurt is daar trots op, de sociale cohesie is toegenomen

-  de voorstelling wordt ‘in de markt gezet’ als een product  door en vóór de buurt, als

    een sterk Community Art of sociaal-artistiek project

-  BTM blijkt niet alleen buurtbewoners, maar ook een veel bredere publieksgroep aan

    te spreken, bestaande uit betrokken burgers, professionals uit onder andere het

   welzijnswerk, zorginstellingen, justitie en politie, politici en ambtenaren,

   geëngageerde theatermakers en kunstenaars uit andere disciplines en onderzoekers

   uit het veld van cultuur en gedragswetenschappen

-  op een laagdrempelige manier geven van voorstellingen, presentaties en

    'terugspeeltheater sessies' met ruimte aan het publiek  voor gesprekken over taboe

    Onderwerpen

-  BTM wordt zodoende ingezet als spelersgroep bij thema- en discussie-

    bijeenkomsten voor buurtbewoners en worden zij regelmatig uitgenodigd voor

    presentaties en

    interviews door media, verschillende instanties en opleidingen

-  de intensieve samenwerking tussen welzijnswerker, theatermaker, leden,

    spelersgroep en de buurt is noodzakelijk gebleken om de sociale en artistieke

    kwaliteit van een groepsproces, het productieproces  en de voorstelling zelf op het

    hoogst haalbare niveau te brengen

-  ook de inzet van dramatherapeuten in de masterclass, na de voorstellingen en in het

    zogenaamde ‘terugspeeltheater’ bleek van toegevoegde waarde, en verdiepte de

    vaardigheden en persoonlijke groei van de spelersgroep - deelnemers en buurt

    profiteren hier van, zo blijkt ook uit onderzoek van de Hogeschool Zuyd

-  de werkwijze van dit Community Art project levert een belangrijke bijdrage aan

    methodiekontwikkeling voor professionals en (nieuwe) amateurs uit de wereld van

    welzijnswerk, zorg en kunsten in deze regio, maar ook op (inter)nationaal niveau

-  6 jaar samenwerken (de harde kern) in een buurtbewonersgroep onder (be)geleiding

    van professionals leidde uiteindelijk tot een formele verzelfstandiging door de

    oprichting van een vereniging. De ‘regie’ van het BTM ligt nu in eigen handen van

   de burgers/buurtbewoners, jong en oud.

 

* Vooruitblik 2015-2016

 

-     Het BTM wil in de komende jaren nauwer gaan samenwerken met het buurtplatform en overige buurtinitiatieven om bij te dragen aan een integrale aanpak van problemen in de wijk;

-    het BTM wil ook publiek en deelnemers gaan bereiken uit economisch sterkere wijken dan Mariaberg/Blauwdorp zelf, ‘aan de andere kant van de Tongerseweg’. De kern van het BTM blijft geworteld in de wijk zelf, maar er wordt tegelijk ingezet op ‘sterk- zwak-koppelingen’;

-     het BTM wil meer dan voorheen burgers van verschillende etnische achtergronden bij elkaar brengen. Het is de uitdrukkelijke  intentie om ook ‘nieuwe Nederlanders’ op te nemen in de Vereniging BTM, de jongeren uit de vereniging nemen daartoe zelf initiatief;

-    nog meer dan voorheen gaan de leden van de vereniging zich inzetten om eigen middelen voor de vereniging te verwerven. Dat mes snijdt aan twee kanten: het brengt geld in het laatje, maar bezorgt de vereniging ook een goede naam: het is een ‘sociale en culturele onderneming’;

-    zo spoedig mogelijk wordt gestart met de werving van nieuwe leden. Zo veel mogelijk mensen doen mee. Hiervoor wordt een subsidieaanvrage ingediend bij de gemeente (Tweede Tender Vrijwilligerssubsidiering);

-     tegelijkertijd wordt in deze fase onderzoek gedaan naar het brede thema van de nieuwe, derde productie van BTM: armoede, leven met weinig geld, overleven, een stem geven aan ervaringen, uitsluiting, sterk-zwak koppelen, weerbaarheid;

-     dit gebeurt door het houden van interviews met potentiele leden: mogelijke spelers, vrijwilligers voor de productiegroep, andere betrokkenen bij de thematiek en hun achterbannen;

-     de start van de derde productie vindt plaats in het najaar van 2015. Voorwaarde daarvoor is dat BTM voldoende middelen heeft. Het bestuur bereidt daarvoor projectplannen, begrotingen en subsidieaanvragen voor. De bestaande methodiek geldt daarvoor als leidraad, maar er zullen ook nieuwe wegen worden bewandeld;

-     om antwoord te geven op vragen over de methodiek, over de thematieken, over productieproces en de voorstellingen wordt een nieuw project “BTM op Maat” gestart.

Ook daarvoor geldt dat er voldoende middelen beschikbaar moeten zijn. Dus dat betekent ook dat hiervoor een plan wordt uitgeschreven en subsidieverzoeken worden ingediend. De bedoeling is dat ‘BTM op Maat’  zichzelf gaat terugverdienen en daarmee een eigen bron van inkomsten voor de vereniging wordt.

 

 

 

Maastricht, 31 mei 2015

Namens het bestuur: Tamara Jongerden, Henk Geelen